مقدمه
اگر تجربه کار با ارزهای دیجیتال بهویژه اتریوم و شبکههای مشابه را داشته باشید، حتماً دیدهاید که کارمزد تراکنشها یا همان گس فی (Gas Fee) همیشه یکسان نیست. گاهی بسیار پایین است و گاهی به شکل ناگهانی افزایش مییابد. درک علت این تغییرات به کاربران کمک میکند تا تراکنشهای خود را بهینهتر انجام دهند و هزینه کمتری بپردازند.
گس (Gas) چیست؟
در بلاکچینهایی مثل اتریوم، هر عملیات (مثل ارسال تراکنش، اجرای قرارداد هوشمند یا تعامل با DEX) نیازمند مصرف قدرت محاسباتی ماینرها یا ولیدیتورها است.
به این واحد مصرفی Gas گفته میشود و هزینهای که کاربر برای اجرای آن میپردازد Gas Fee نام دارد.
چرا گس فی متغیر است؟
۱. عرضه و تقاضای تراکنشها
بلاکچین ظرفیت محدودی برای ثبت تراکنشها در هر بلاک دارد.
وقتی تعداد کاربران و تراکنشها زیاد میشود، تقاضا بالا میرود و کارمزد افزایش مییابد.
برعکس، در زمانهایی که شبکه خلوتتر است، کارمزد کاهش مییابد.
۲. پیچیدگی تراکنش
-
یک تراکنش ساده (مثل ارسال ETH از یک آدرس به آدرس دیگر) گس کمی مصرف میکند.
-
اما تعامل با قراردادهای هوشمند پیچیده مثل DeFi یا NFTها نیازمند پردازش بیشتر است و گس بیشتری لازم دارد.
۳. شلوغی شبکه (Network Congestion)
رویدادهایی مثل عرضه NFT جدید یا IDO/ICO معمولاً باعث هجوم کاربران و شلوغی شبکه میشوند.
در این شرایط کاربران برای اینکه تراکنششان سریعتر تأیید شود، حاضرند کارمزد بالاتری پرداخت کنند.
۴. الگوریتمهای قیمتگذاری
در اتریوم پس از بهروزرسانی EIP-1559، کارمزد شامل دو بخش است:
-
Base Fee (کارمزد پایه): بهطور خودکار با توجه به شلوغی شبکه تعیین میشود.
-
Priority Fee (Tip): کاربر میتواند برای سرعت بیشتر اضافه کند.
تغییر در این مقادیر باعث متغیر بودن گس فی میشود.
۵. تفاوت شبکهها
هر بلاکچین الگوریتم مخصوص به خودش را برای محاسبه کارمزد دارد.
مثلاً:
-
اتریوم → کارمزد بالاتر اما امنیت و غیرمتمرکز بودن بیشتر.
-
بایننس اسمارت چین (BSC) → کارمزد پایینتر.
-
شبکههای لایه دوم (Arbitrum، Optimism) → با هدف کاهش گس ساخته شدهاند.
چگونه میتوان گس فی کمتری پرداخت کرد؟
-
انتخاب زمان مناسب: تراکنشها را در ساعات خلوت شبکه انجام دهید.
-
استفاده از شبکههای جایگزین یا لایه دوم.
-
بررسی کارمزد قبل از ارسال با ابزارهایی مثل ETH Gas Station یا Blocknative.
-
انتخاب Priority Fee مناسب برای جلوگیری از هزینههای اضافی.
نتیجهگیری
متغیر بودن گس فی در بلاکچین نتیجهی مستقیم عرضه و تقاضای تراکنشها، پیچیدگی قراردادها، الگوریتمهای شبکه و شلوغی لحظهای است.
آگاهی از این عوامل به کاربران کمک میکند زمان و شبکهی مناسب را برای انجام تراکنش انتخاب کنند و هزینههای خود را به حداقل برسانند.
